Nükleer Sektör'e Geçiş - Kalite Yönetim ve Güvenlik Semineri (24-25 OCAK TOBB-ANKARA)



Seminerin Amaçları:

T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nın nükleer santral projeleri hedefi doğrultusunda; 6/5/2015 tarihli ve 2015/7697 sayılı Bakanlar Kurulu Kararnamesi ile onaylanan “Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Japonya Hükümeti Arasında Türkiye Cumhuriyetinde Nükleer Güç Santrallerinin ve Nükleer Güç Sanayisinin Geliştirilmesi Alanında İşbirliğine İlişkin Anlaşma” ile Sinop ilinde yaklaşık 4480 MW kurulu güce sahip ATMEA1 tipi 4 reaktör kurulması planlanmaktadır.

İlk yatırım maliyeti takriben 20 milyar dolar olan (4 ünite/yaklaşık 4500 MW) nükleer santral projelerinde; Türk şirketlerinin öncelikle ülkemizdeki projelerde yer alarak tecrübe kazanmaları, uzun vadede dünyadaki diğer nükleer santral projelerinde de Türk şirketlerinin tedarikçi olabilmelerine zemin hazırlayacaktır. Ayrıca, nükleer santrallerde kullanılan pek çok ekipman termik santrallerde de kullanılmaktadır. Nükleer santrallerde kazanılacak tecrübe ile termik santrallerde kullanılan kritik ekipmanları üretebilme konusunda da önemli bir adım atılacaktır.

Bu çerçevede; Sinop NGS Projesi kapsamında 24-25 Ocak 2017 tarihlerinde Ankara’da “Japan Atomic Industry Forum International Cooperation Center (JICC)” ile ortak bir “Kalite Yönetim Sistemi Semineri” düzenlenmesi planlanmaktadır.

Seminer sonucunda Türk firmalarının Sinop ve diğer nükleer santral projelerinde kullanılan ürün standartlarıtedarikçilerde aranan gereksinimler ve nükleer sektörde bütünleşik kalite yönetimi konusunda Japon uzmanlarca bilgilendirilmesi ve nükleer alanda Türk-Japon işbirliğinin güçlendirilmesi hedeflenmektedir. Amaçlar şu şekilde özetlenebilir:

1)      Nükleer sektörde kullanılan standartlar ve kalite yönetim sistemi konusunda Türk firmalarının bilgilendirilmesi

2)      Japon firmalarının nükleer sektörde yerlileşme ve kalite yönetimi konusundaki tecrübelerinin ve çıkartılan derslerin öğrenilmesi

3)      Sinop Nükleer Güç Santrali (NGS) Projesi kapsamında nükleer kalite ve güvenlik kültürü bağlamında tedarik zincirine girmek isteyen firmaların sağlaması gereken şartlar

 

SEMİNER PROGRAMI

24 OCAK 2018 (1. Gün)

Süre

Konu

Konuşmacı

Sunum İçeriği

13:30 – 14:00

Kayıt

14:00 – 14:20

Türk ve Japon temsilcilerin yapacağı açılış konuşmaları

Taich NODA – Japonya Büyükelçiliği

ASO

TOBB

 

14:20 – 15:20

Sinop Nükleer Güç Santrali Projesi ve Yerli Tedarik Çalışmaları

Mitsuru UEMURA

Mitsubishi Heavy Industries (MHI)

 

-          Sinop Projesinde son durum

-          Sinop Projesi kapsamında yürütülmesi planlanan yerlileştirme çalışmaları

-          Türk firmalarının tedarik sağlayabileceği alanlar

-          Tedarikçilerde aranan temel gereksinimler

15.20 – 15:45

Ara

 

 

15:45 – 16:45

Expected QMS/Process based on feature of nuclear power plants

Takashi FUKUDA

Mitsubishi Heavy Industries (MHI)

-          Nükleer kalite yönetim sistemi kurmak ve nükleer güvenlik kültürü kazanmak için firmaların yapması gerekenler

 

16:45 – 17:15

Nükleer Sanayi Kümesi Faaliyetleri

ASO

Ankara Sanayi Odası çatısı altında yürütülen Nükleer Sanayi Kümesi (NÜKSAK) çalışmaları hakkında bilgilendirme

17:15 – 17:30

Soru ve Cevaplar

 

 

25 OCAK 2018 (2. Gün) 

Süre

Konu

Konuşmacı

Sunum İçeriği

09:00-10:30

QMS Program in Japan developed through 50 years of experience 

on plant supplier and supply chain (Japanese expert) (part-1)

Takashi FUKUDA

Mitsubishi Heavy Industries (MHI)

 

-          Mitsubishi Heavy Industries (MHI) firmasının nükleer kalite yönetimi konusundaki tecrübelerinin aktarılması

-          Nükleer santral kurulumu sırasında gerekli olan kalite güvence ve kontrol uygulamaları

 

10:30-10:45

Ara

 

 

10:45-12:15

QMS Program in Japan developed through 50 years of experience 

on plant supplier and supply chain (Japanese expert) (part-2)

Yoshihiisa MANABE

President, TOA Valve Engineering inc. (TVE)

Japonya’da nükleer sektör için vana üreten TVE firmasını Kalite Kontrol Sistemi’nin örnek çalışma olarak Türk firmalarına anlatılması

12:15 – 13:30

Öğle Yemeği

 

 

13:30 – 15:00

ATMEA – 1 Technology

(Brief Information on Atmea Components, Systems and Structures)

Takashi KANAGAWA

ATMEA

-          ATMEA-1 tipi basınçlı su reaktörlerinin teknik özellikleri

-          Reaktör adasında kullanılan sistem, bileşen ve ekipmanlar

15:00 – 15:15

Ara

 

 

15:15 – 17:30

Nuclear safety culture and safety management system

for nuclear power plants

Hirokazu FUKUI

Chief Researcher,  Institute of Nuclear System(INSS)

-          Nükleer güvenlik kültürü

-          Kalite sisteminin nükleer güvenlik kültürü ile ilişkisi



Katılımcılar:

1)      Türk Tarafı: Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği, T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Ankara Sanayi Odası ve NÜKSAK, Türk Standartları Enstitüsü, EUAŞ International ICC, Türk özel sektör firmaları

2)      Japon Tarafı: Japon Büyükelçiliği, Mitsubishi Heavy Industires (MHI), TOA Valve Engineering, ATMEA Company, Japan Institute of Nuclear System (INSS)

-          24 Ocak 2018 - 13:30-Toplantının açılış konuşmalarını öncelikle Japonya Büyükelçiliği’nden Taich NODA  yaptı. Türkiye-Japonya genel tarihçesi ve Türk Heyeti’nin Japonya ziyaretini anlattı. Orada özellikle Ertuğrul Fırkateyni ziyaret edilmiş, ondan bahsetti.

-           

-          ASO adına Başkan Nurettin Özdebir konuştu: Ankara’nın yüksek teknoloji kenti olduğunu, Türkiye’de 23 $/kg ile en değerli ihracat yapan kenti olduğunu,projelerin yerlileştirilmesinin önemli olduğunu, ASO bünyesinde İleri Teknoloji Nükleer Eğitim Merkezi kurulacağını söyledi.

-           

-          TOBB adına Başkanlık Divanı Üyesi Baki Öz konuştu. Çin, Hindistan, Rusya’nın nükleer kapasitesini artırdığını Türkiye’nin geç kaldığını, Türkiye’de yapılana 60 milyar dolarlık yatırımla, 550 bin parçadan oluşan nükleer santrallerin her birinin diğer firmalara da ivme kazandıracağını, nükleer enerjinin  Türkiye’yi cari açıktan kurtaracağını söyledi. TOBB’un sanayi irtibat ofisinin çalışmalarının takip edilmesi gerektiğini belirtti.

1.GÜN 

24 Ocak 2018 - 14:20-15:20-Sinop Nükleer Güç Santrali Projesi ve Yerli Tedarik Çalışmaları konusunda Mitsubishi Heavy Industries firmasından (MHI)Mitsuru UEMURA konuştu.

-          Sinop-Ankara arası’nın 320 km olduğunu, bir nükleer santralin ömrünün 60 yıl olduğunu, Sinop Nükleer Santrali’nin Kaponya-Fransa ortak girişimi olduğunu, 4400 megabyte kapasitesi olduğunu, şu anda fizibilite çalışmalarının yapıldığını, dizayn ve inşaat planlamasından sonra inşaat aşamasının olacağını iç plan veya düzenin oldukça kompleks olduğunu söyledi. Operasyon ve bakım aşamalarında bir çok modifikasyon olacağını belirtti.

-          Fizibilite çalışmaları

-          Topografik haritalar

-          Çevreye Etkileri konusunda yapılan çalışmaları

-          U.S. Energy Information Administration (EIA)  EIA tarafından yapılan) Değerlendirme

-          Yerel endüstrilerin dahil edilmesi, örnek bir iş akışına, firmalardan istenilen kalite standartlarına, yatırım için kapasite raporlarına,

-          Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu-International Atomic Energy Agency | Atoms for Peace and Development (IAEA) tavsiyeleri

-          Kontratta karar verme komisyonunun adımlarına

-          Hükümetin destek programlarının geliştirileceğine

-          kısaca değindi.

-          Şu anda hemen her şey daha belirsiz, o yüzden sorulara kesin, net yanıtlar veremediler.

-          Enerji Bakanlığı web sitesinde yerel işletmeler için başvuru yeri var. Tüm soruların cevaplandırılması gerektiğini, şimdiye kadar 300’e yakın Türk firmasının başvuruda bulunduğunu ama soruların (anketlerin) hepsini tamamlamayanların, firmalardan istenilen kalite standartlarının, yatırım için kapasite raporlarının sunulmadığı firmaların değerlendirmeye alınmayacağını söyledi.

-          https://nepud.enerji.gov.tr/tr-TR/Sayfalar/Nukleer-Santral-Projelerine-Katilmak-Isteyen-Firmalara-Hitaben



Aradan sonra;

-          15:45 – 16:45- MHI’den Takashi FUKUDA Nükleer Enerji Santralleri için Gerekli Olan Kalite Yönetimi (Expected QMS/Process based on feature of nuclear power plants) konusunda sunum yaptı.

-          Nükleer enerjide güvenliğin çok önemli olduğunu, yönetimin ilk görevinin güvenliği tesis etmek olduğunu söyledi.

-          Santralde kullanılan malzemelerin birbiriyle uyum içinde olmasının teftişlerde önemli olduğunu,

-          Ölçüm cihazlarının teftişinde kalibrasyon standartlarınca kontrol edilmesi gerektiğini, uluslararası standartların nükleer gereçler için önemli olduğunu,

-          Sürecin nasıl kontrol edileceğini, üretim süreci için kalite kontrol planı hazırlandığını

-          Yetkilendirilmemiş kişilerin işlem yapamadığından,

-          Doküman ve kayıtların yazılı sürece ilaveten yetkili kişilerce kontrol edildiğinden,

-          Nükleer Bilgi Yönetimi’nin dışarıya bilgi sızdırmaması gerektiğini, sadece çalışanların değil dış unsurların da (hükümet, yetkililer) önlem alması gerektiğini,

-          Tedarikçilerin bir çok ilave adım atmaları gerektiğini, paydaşlar arasında işbirliğinde güvene ihtiyaç olduğundan bahsetti.

Nükleer enerji santraline parça sağlamayı isteyen firmaların ISO 9001, ANSI/ANS/ATMEA kalite isterlerine uygunluğunun olması gerektiğini belirtti.  Ürünler aşağıdaki şekilde görüldüğü gibi kalite spesifikasyon sınıflarına ayrılmış. Burada A ve B tipi ürünler en önemlileri ve Japonlar tarafından temin edilecek. Yerli firmalar C’den itibaren JSME sertifikası olanlar teklif verebilecekler (toplam parçaların miktar olarak `’ı, değer olarak ’i). Ürünlerden beklentiler çok rijit olacak. ISO haricinde İngilizce Kalite El Kitabı olması, firmanın nükleer santral için güvenli üretimi nasıl yaptığını ispatlaması, bozulduğunda radyoaktif sızıntıya neden olmayacak parçalar üretilmesi gerekiyor. Bu proje ile ilgili olarak Elektrik Üretim A.Ş. Genel Müdürlüğü - EÜAŞ yurtdışında bir şirket kurdu. Bu yılın Mart ayı sonunda tedarikçi listesi sunacaklar TC Enerji Bakanlığı’na. EÜAŞ-ICC ile Türk Proje Şirketleri ve Enerji Bakanlığı arasında bir anlaşma yapılacak.

16:45 – 17:15-Ankara Sanayi Odası çatısı altında yürütülen Nükleer Sanayi Kümesi (NÜKSAK) çalışmaları hakkında bilgilendirme yapıldı. Ceyda Mine Polat 

Nükleer enerjiye yerli katkı hakkında eğitimler vermişler. Mevcut ürünlerden hangileri nükleer standartlara uygun, onu göstermişler. Firmalarla yurtdışına (Japonya, Çekya, Rusya nükleer santrallerine) ziyaretler yapmışlar. ASO bünyesinde sürekli eğitim merkezi binasında Nükleer Enerji Eğitim Merkezi kurmuşlar.

NÜKSAK Projesi’nin Hedefleri aşağıdaki resimdedir. NÜKSAK Kümelenmesinde Nükleer Sektöre özel (Vana vb) firmalara danışmanlık faaliyetleri, ihtiyaç analizleri yaparak, fizibilite ve pazar analizleri yapılması isteniyor. Teknoloji, inovasyon konusunda sanayi-üniversite işbirliği amaçlanıyor.  Bu konuda AKDAŞ Döküm ve Proje Ortakları, Mavinci Yazılım çalışıyor. Yeni üye katılımına açık değil. NÜKSAK’a katılım süresi Şubat’in ilk haftası bitiyor.



2. GÜN

09:00-10:30-   Takashi FUKUDA (MHI)-  Mitsubishi Heavy Industries (MHI) firmasının nükleer kalite yönetimi konusundaki tecrübelerinin aktarılması ve-          Nükleer santral kurulumu sırasında gerekli olan kalite güvence ve kontrol uygulamaları hakkında teknik bir sunum yaptı. Sunumun aşamaları

-          Kalite Kontrol Planı

-          Kalite Güvencesi

-          Çizim Kontrolü

-          Kalibrasyon, Isı Kontrolü

-          Düzeltici Faaliyetler

-          Personelin Eğitimi

-          Tedarik Kontrolü

-          Süreç Akışı

Tedarikçilerin belli bir listede olmaları gerekiyor. Ürünlerin teknik özelliklerine göre üretimden sonra teftiş için adımlar var, buna göre dokümanlar hazırlanır.Sevkiyattan önce son bir kontrol “şahit” eşliğinde yapılır. Sonra ürün MHI’ya sevk edilir.Kalite Kontrol Dokümanı’na göre orada teftiş edilir. Sonra satın alınır. Ürünlerden A ve B grubu için check list vardır, A en üst seviyedir, C’den itibaren üreticilerden imalatla ilgili deneyim beklenir. Sertifikalar, belgeler istenir. Denetlenecek tedarikçiler seçilecek, baş denetçi denetleyecek. Tedarikçi kalite denetimden geçemezse tekrar düzeltme yapacak, tekrar denetlenecek. Her 3 yılda bir denetim yapılacak. Denetimden geçerse Türkçe Kalite Yeterlilik Belgesi verilecek. Kalifiye Tedarikçi Listesi’ne girebilmek için bu belgeye ihtiyaç var. Ayrıca Japonya’da Materyal Doğrulama Testleri yapılıyor.

 

Teknik testler yapılıyor, Bütün işlemlerin izlenebilir olması gerekiyor. Isıl işlem, kırılma, bükülme, hidrolik test, sızıntı testleri, görsel ve boyut testi, temizlik, paketleme ve sevkiyat testi yapılıyor.

Uyumsuzluk Raporları

Yönetim değerlendirmesinin bir girdisidir.  Sürekli İyileştirme (Continuous Improvement) gerektirir. Uyumsuz durum testlerle ortaya çıkarsa o parçanın hemen diğer işlemlerden ayrılması gerekiyor. Kalite Güvence Mühendisi üretici firmaya gider, firmanın kabulü beklenir.

1-      Onarmak ilk tercihtir

2-      Üzerinde yeniden çalışmak

3-      Red gelirse bu üründen kurtulmak gerekiyor.

Düzeltici Eylem Raporları

Kaliteyi tehdit eden durumların hemen tespit edilmesi, düzeltici faaliyet (Correction Action Request-CAR) yapılması gerekiyor. Bunun için Öğrenilen Dersler adı altında bir çalışmaları var. Hatalarından ders alıyorlar ve tekrarlanmaması için bunları eğitim olarak veriyorlar.

Öğrenilen Dersler

Proje tamamlanırken özetlenir. Uyumsuzlukların engellenmesi için yapılır.Personelin eğitimi için bu uyumsuzlukların nedeni gözden geçirilir. Düzeltici Eylem Raporları toplanır, analiz edilir. Şu anda MHI’de denizaşırı faaliyetlerde 300’den fazla Öğrenilen Dersler var. Bu eğitimlerden sonra ürün uyumsuzluklarında düşme oldu. Personel geçmişi anlayıp süreci içselleştirebildi.

Güvenlik Kültürü

İlk gün bahsedildi. Visible-Invisible Area. Görünen bölümde personel davranışları, kullanılan teknoloji bunlar da önemli ancak en önemli kısım görünmeyen alan. Burada beceriler, davranışlar, anlayış, kültür var.

Nükleer güvenliği kültürü ile ilgili tedarikçiler Japonya’da çalıştaylara katılacaklar. MHI firması da tedarikçileri yerinde ziyaret ederek işbirliği kuracaklar.

Aradan sonra;

10:45-12:15- TOA Valve Engineering inc. (TVE) firması Yönetim Kurulu Başkanı Yoshihiisa MANABEJaponya’da nükleer sektör için vana üreten TVE firmasını Kalite Kontrol Sistemi’nin örnek çalışma olarak Türk firmalarına anlatılması konulu oldukça teknik bir sunum yaptı.

TVE firması 1922’de kurulmuş, halihazırda 324 kişi çalışıyor. Müşterileri Japonya’daki elektrik ve nükleer enerji santrali üretici şirketleri. Nükleer Vana teslimatı yapıyorlar. Nükleer enerjinin barışçıl amaçlı kullanılması için tercih edilen bir firma. 8 milyar Japon Yeni (273,992.83 TL ) cirosu var. ASME (American Society of Mechanical Engineers) sertifikası olan Japonya’da ilk firma.2011 depreminden sonra nükleer yatırımlar Japonya’da durdu, şimdi tekrar başladı.

Nükleer Valve Üretiminde Kalite Kontrol Projesini anlattı. Vana üretiminin teknik detayları, Metalden döküme, Basıçlı Ürünlere dönüştürme aşamalarını belirtti.

IGA’da (Ninjaların yaşadığı iddia edilen yer 😊) Dökümhaneleri var. A tipi ürünler için üretim yapıyorlar.

Vanaların ömür boyu üretimden bakım aşamasına kadar güvenli olmasını Kalite Güvence Sertifikası (Quality Assurance-QA) ile sağlıyorlar. Ürünlerinin dizaynı Japan Society of Mechanical Engineers (JSME) tarafından onaylanıyor, depreme dayanıklılığı ölçülüyor. Malzemelerin teslim aşamasında muayeneler yapılıyor. Nükleerde kimyasal özellikler önceden belirlendiği için üretimde kullanılacak alet-edevatın da bu kimyasal özelliklere uygun olması gerekiyor. Kimlik Yönetim Numarası (Finishing) her parçaya işleniyor. Gereksiz yerler için zımparalama, ürün ebat kontrolleri, güvenlik vanaları, JSME standartlarına uygunluğu, kusuru olmadığı tespit ediliyor. Nükleer vanalara özgü radyografik testler, buhar basınç testleri, boya testleri yapılıyor. Paslanmaz çelik kısımları boyanmaz. Fabrika çıkışı yapılmadan önce son kontrol yapılır. Tüm kayıtlar test edilir. Yola çıkan vanaların Vana Kayıt Yönetimi yapılır. (Hangi santralde kullanılıyor, ne zaman bakımı yapıldı vb.) Nükleer vanaların planlanan şekilde yapılıp yapılmadığı, iyi ürünlerin nükleer güvenlik açısından kabul edilebilirliği önemlidir.Proses Yönetimi’nin ispat edilmesi gereklidir. Buna Stamp Rally diyorlar.

Kamunun güvenliğini sağlayacak sistem, iç kalite yönetimi (Internal Quality Audit to Enhance-QMS) ile mümkündür. Bunun için şirket içi eğitimler yapılır. Şirkette yanlış davranışları meşrulaştırma eğilimi var mı,buna bakılır. Bunların düzeltilmesi kişilik eğitimleri ile mümkündür.

Gelen misafirlere soru cevap aşamasında katılımcılar arasında Isıl İşlem firmalarından ileri teknik vanaların kullanımı gündemde mi? Testleri geçmesi gerekiyor ama maliyeti de artırmamak lazım ileri teknoloji kullanımında. Dijitayzırlarla 3D veriler elde edilebiliyor. ÇETEK Makine Nükleer Vana üretimi için TVE firmasına ortaklık teklif etti. Ancak TVE firması sadece vananın satışı değil satış sonrası bakımlarının  da yapılması önemli dedi. IGS Danışmanlık firması 6 ay ABD’de kalıp, sertifikasyon üzerine özel çalışmalar yapmışlar.



Yemek Arasından Sonra;

13:30 – 15:00 Japonya’da bulunan ATMEA-1 reaktörü proje müdürü Takashi KANAGAWA -    ATMEA-1 tipi basınçlı su reaktörlerinin teknik özellikleri ve Reaktör adasında kullanılan sistem, bileşen ve ekipmanlar hakkında teknik bir sunum yaptı.

ATMEA-1 reaktörü IAEA, ASN (Kanada) ve CNSC (Kanada) tarafından güvenliği onaylanmış, Fukuşima santralinde depremden sonra dizayn değişikliğine gerek görülmemiş, bu nedenle denetleyici firmalardan teşekkür almış bir reaktör.

Reaktörün Konsepti:

1-      İlk saç ayağı Güvenlik: Kanıtlanmış, tecrübe edilmiş tasarım kullanılıyor. ATMEA-1 reaktörü Türk kanun ve düzenlemelerine, ihtiyalarına göre dizayn edilmiş, zaten Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu (IAEA) isterlerine göre yapılmış, Öğrenilen Dersler ( tasarım, inşaat, işletme bakım aşamalarında) 130 adet. Bunlar üzerinde çalışılmış. Son derece sağlam, ayrıntılı, derinliği olan, vahim kazaların önlenmesine yönelik, hidrojen kontrol sistemleri içeren bir güvenlik sistemi oluşturmuşlar. Diyelim ki; bir yerde yangın çıktı, ATMEA-1 tasarımında reaktör beton alanlarla (1,8 metre kalınlığında)  birbirinden ayrıldığı için diğer taraflardan izole edilmiş.

2-      A) İnşaat aşamasında rekabet edebilir, uygun fiyat avantajı var. Genelde dünyadaki diğer reaktörlerde bakım süresi 30-40 yıl, ATMEA-1’de 60 yıl (işletme ömrü süresince). Yüksek nötron reflektörü söz konusu. Tipik bir PWR’ye göre verimliliği daha yüksek.  daha az yakıt maliyeti ve çevreye atılan radyoaktif atıkta ’luk düşüş var. B) ATMEA-1 reaktörünün tasarımı bakım ve teftişi kolaylaştırıyor. Bakım sırasında reaktör kullanılamıyor, bu tasarımda bakım süresi kısalıyor.

3-      İnsanların, çevrenin korunması, çevre etkileri en aza indirildi. Yüksek termal verimlilik sayesinde harcanan yakıt ve çıkan atığı en aza indirmişler. Su ve gaz recycling yapılıyor. Çalışanların da radyoaktif mazuriyeti azaltılmış. Reaktör benzerlerine nazaran biraz daha büyük çünkü koruyucu alan bırakılmış, materyallerin kimyasal kontrolleri yapılarak inşaatında kullanılmış. Ciddi kaza ve yaralanmaları en aza indirgeyecek şekilde tasarlanmış. Kısa dönemli önlemlere gerek kalmamış (sızıntı olduğunda çevrenin bir an önce boşaltılması, bölgede üretilen gıdaların tüketiminin durdurulması gibi)

Kanıtlanmış Teknoloji: Başka projelerde kullanılmış tasarımın kullanılması proje riskini azaltıyor. Düzgün ve güvenilir reaktör operasyonu elde edildi. İdame, bakım-onarım hizmetleri emre amade, hazır vaziyette bulunuyor.

Tasarım- Fosil yakıt kullanılan sistemden bir farkı yok.

Bina tasarımında prensipler:

1-      Ana binaların aşağıdan birbiri ile entegre olmaları gerekiyor. Yksek sismik dirençli binalarda güvenlik gerekliliği vardır, onlar farklı diğerleri (Atık binası vb) farklı yapılır.

2-      Her bir güvenlik bölgesinin sınırları duvarlarla ayrılarak belirlenmiştir. 60 yıl sonra kapatıldıktan sonra kontamine olanlar var, bunlarla ilgili işlemler de ATMEA tarafından yapılır.

Reaktör binası çok güçlü bir bina, sızıntı ancak tepesindeki kubbede olursa oluyor.

Dış Tehlikeler:

Deprem: Türkiye için önemli. ATMEA’nın entegre bir sistem olduğu için içeriden gelen bir dayanıklılığı var. Tsunami,sele karşı da dayanıklı çünkü her şey yukarıda (Dry Site Consept) şeklinde yapılmış.  Hiçbir şekilde içeriye su giremiyor.

Uçak Düşmesi: Kasıtlı  olabilir. Böyle bir durumda reaktör soğutulmaya devam ediliyor. Tesis dışı bir önlem alınması gerekmiyor. Duvarların kalınlığı 1,8m olduğu için uçak çarpmasına karşı dayanıklı. Çatının üzerinde extra bir duvar daha var.

Sistem Tasarımında Prensipler:

Olması gerekenden fazla önlemler var.

Operasyonel Sistemler: Ana ısınma, Besleme, Soğutma Sistemleri (15,5megapascal, 350 C), son teknoloji tercih edilmiş.

Güvenlik Sistemleri:

1-      Doğrudan reaktöre bağlı sistemler- Aktif ve pasif enjeksiyon sistemlerini birbirlerine bağlamışlar.

2-      Soğutma zincirinin sistemi daha farklı, ısı bir alandan diğerine oradan atmosfere geçiyor. Yalnızca reaktörün soğutulması değil soğutmanın devam ettirilmesi önemli.

Vahim Kazaların Engellenmesi Sistemi: Uzun vadede sürecin sürdürülmesi, olaylar olur olmaz güvenliğin, karantinanın sağlanması, radyoaktif mazuriyetin önlenmesi önemli

1-      Önlemek çok önemli

2-      Basınç ortaya çıkarsa (Core Melt) sistemde basınç hızla azaltılıyor. Soğutma işlemi onlarca yıl sürebilir. Buradaki su radyoaktif olarak kirleecektir ve tehlikeli olacaktır. A) Önce sistem durduruluyor, bakım yapılıyor B) Sonra temizleniyor.   

Extreme,  harici tehlikeler de olabilir (volkan patlaması gibi) Reaktör kapatılır. Güvenli kapatım (safety shotdown) 7 gün veya daha uzun olabilir.

Ekipmanlarla İlgili Dizayn:

ABD endüstriyel kodları ve standartları kullanılıyor. 10CFR50.55a gibi

JSME kodları teknik gereklilikler için kullanılıyor. ISO9000 NSQ’ya denk geliyor.

Elektrik ve I&C Sistemleri için: IEEE genel tasarım için kullanılıyor. Bunu Avrupa’da yani Türkiye için kullanmak mantıklı değil çünkü böyle bir tedarikçi yok. Sinop için Türkiye için daha iyi olan IEC kullanılacak. ATMEA’nın tedarikçileri reddedelim gibi bir yaklaşımı yok. Halihazırda fizibilite çalışmaları yapıldığı için belli olmayan bir çok konu var.

Soru: Nükleer Atık Yönetimini kim yapacak? Türkiye hükümetinde sorumluluğu olacak.

Terör saldırısı olursa ne olacak? Diğer emniyet güçleri ile bununla ilgili çalışmalar yapılıyor. Kalın duvarlarla saldırıya karşı koruma sağlanıyor. Kapılar kilitli, girişler çok çok kısıtlı.

www.atmea-sas.com

Aradan sonra;

15:15 – 17:30-  Institute of Nuclear System(INSS)  Kıdemli Araştırmacısı Hirokazu FUKUI - Nükleer güvenlik kültürü ve   Kalite sisteminin nükleer güvenlik kültürü ile ilişkisi konulu bir tez yazmış, onu sundu.

Nükleer güvenlik Çernobil’den sonra gündeme geldi. Çernobil’de güvenlik –emniyet sistemini “off” konumuna getirecek sisteme ulaşım kolaydı ve birisi bunu kapattı. Radyoaktif yayılmayı engelleyen bir sistem yoktu, muhafaza kabı yoktu, tasarım sorunları vardı. Düşük ( ) bir outputla çalışan (yasak) bir reaktörde outputu hızlı bir şekilde yükseltmeye çalışan, bunun deneyini yapan birisi bu kazaya sebep oldu.

Çernobil’de Yönetsel Sorunlar: Nükleer reaktör deneyimi olmayan kişilerin yönetimde olması,regular prosedürlerin takip edilmemesi, yetersiz güvenlik sistemi

Güvenliği Olmayan Davranışlar:

1-      Kasıtlı olmayanlar. Atlama-Kayma İşlemleri, Bellek Hatası-Unutma hataları

2-      Kasıtlı olanlar. Hatalı davranmak (planda, yargılamalarda yanlışlar olabilir) Kasıtlı kural ihlali, ihmal etmek, sabotaj.

1-      Hataları önlemek için eğitim gerekli

2-      Ceza önlemleri alınmalı

SHEL Modeli: S: Software, H: Hardware, E: Environment, L: Liveware ortadaki L: Labor

 SHELL Modeli ile ilgili görsel sonucu

Birey ve çevresi arasındaki bağlantılar pürüzlü olursa sorunlar çıkıyor.

S: Software: Kurallar doğru yazılmış mı?Güncellemeler yapılmış mı? El kitabının anlaşılması kolay mı? Zorsa hatalar olabiliyor.

H: Hardware: Alet-edavat-makinalar insan kullanımına uygun mu?

E: Environment: Çalışma alanı dar, sıcak-soğuk çok yüksekte olabilir.

L: Liveware: Diğer kişiler çalışanlar-amirler arasında güven ilişkileri,işbirliği var mı?

Organizasyondaki Sorunlar:

Güvenliğin Yüksek Olduğu Zamanlar

Etkinliğin Yüksek Olduğu Zamanlar

Önceliğe göre verimliliği düşürecek, maliyeti yükseltecek kişiler olabilir. Organizasyonun önceliği farklı olabilir.Güvenlik, müşteri, karlılık, ürün güvenirliği, kurallar, etkililik, çalışanlar,topluma katkı, fiyat, yaratıcılık öncelik olabilir. Kişisel veya organizasyonel kazalar olabilir. Kazaların etkileri kişisel seviyede veya tüm organizasyonu etkileyecek şekilde (her zaman olmayan ama olunca da felakete yol açacak şekilde) olabilir.

Kritik kazalar: Çernobil, JSO- Japonya’da nükleer yakıt hazırlayan tesiste iyileştirme çalışması sırasında oldu. Formal prosedürlere uymadılar, sınırı aştılar, kaza oldu. Eğitimleri yeterli değildi. Yaptıklarının sonuçlarını tahmin edemiyorlardı.

İsviçre Peyniri Modeli:

İnsanın yaptığı her şeyde eksiklikler, delikler olabilir. Bir hata yapılır, savunma duvarında da delik varsa kazaya neden olur. Kazaları ortadan kaldırmak için koruma duvarını artırmak gerekir. Eksikleri bulmak, sorgulamak, mevcut duruma razı olmamak gerekiyor. Sürekli iyileştirme KAIZEN Yöntemi önemli, deliklerin küçültülüp azaltılması gerekiyor.

Güvenlik Prosedürlerinin Arka Planı:

Çernobil’de arka planda güvenlik kültürü yoktu.

1986’da International Nuclear Safety Group (INSAG) of IAEA oluşturuldu. Değerler, davranışlar ve hareket planları güvenlik kültüründe alışkanlık haline getirilmeli. Politikalar, yönetim ve kişilerde güvenlik kültürü oluşmalıdır. (Major Components of Safety Culture). Bunlar arasındaki ilişkiler kötü ise bağlantı kopacak, tamamen bağımsız davranışlar olacaktır.

Güvenlik Kültürünün Karakteristikleri:

-          Güvenliğin açık, net olması

-          Açıkça tanımlanması, önceliklerin yazılı olması

-          Liderlerin yeterli olması

-          Güvenliğe ilişkin hesap verebilirliğin açık olması

-          Güvenliğin tüm faaliyetlere entegre olması

-          Güvenliğin eğitim yoluyla teşvik edilmesi

-          Güvenlik Yönetim Sistemi performansı artırır.

-          Güvenlik kültürünün iyileştirmek gerekir.Bütünü değil arzu edilene hedefe gidilmesini engelleyen kısımların iyileştirilmesi gerekir.En yakın problemden başlamak gerekir.

-          Olgunlaşmış bir organizasyona bir tehdit olacak ki iyileşme gereksin. Arzu edilen gelecek imajını netleştirmek gerekir.

-          Sorunların tespiti,mevcudun destek mi köstek mi olduğu tespit edilmeli

-          Hedefleri belirleyip cesaretle sabırla yeni bir kültür oluşturabiliriz ancak bu çok zordur.

IEAE Güvenlik Kültürünün nasıl olması gerektiğini tanımlıyor ama nasıl yapılacağından bahsetmiyor.

Güvenlik Kültürü ve Organizasyon Kültürü Karşılaştırması Üzerine Bir Çalışma

1.       Katmanda: Organizasyon kültürde insanların yaptığı ,uyguladığı bir takım kurallar var (Japon Kültürü, Türk Kültürü)

2.       Katmanda: 1. Katmana yansıyan değerler, değer yargıları vardır.

3.       Katmanda: Değerlere dayalı davranışlar başarıya ulaştıkça temel kabuller oluşur.

Bunların toplamına “Kültür” diyebiliriz.

Güvenlik İklimi:

Bilinç Oluşturma

Çalışanların Davranışları

Güvenliğe İlişkin Hedef ve Politikalar

Organizasyon üyeleri kendilerini güvenlikle ilgili nasıl hissediyor? Bunlar ölçülebilir olmalı. Bununla ilgili Hirokazu FUKUI nükleer enerji santrallerinde birim şeflerine anketler yapıyor. Farkındalık oluşturuyor. Anket sonuçlarında yöneticilerin çalışanlardan, yaşlıların gençlerden farklı düşündükleri ortaya çıkmış.

1,5 günlük Nükleer Sektörde Kalite Yönetimi Semineri ve Ülkemizde Yürütülen Hazırlıklar Toplantısı ile ilgili görüşüm: Türkiye’de, sektörde farkındalık oluşturmak adına faydalıydı. Genelde katılımcılar daha önce bu sektöre girmiş, Japonya’yı ziyaret etmiş gruptandı. Bunun haricinde imalatçı yerli firmalar vardı. Toplantıların tam saatinde başlaması Japon dakikliğini gösteriyordu. Sunumlar oldukça uzun ve  bir kısmı hayli teknik ve belli bir bilgi birikimine sahip kişilere yönelik, spesifikti. 







Peyman YÜKSEL
Eposta : peymanyuksel@gmail.com



web.tasarim.namikerdemkaya.com